شده بود سخن گفت ، و از خيانتى كه گوماتا كرده و باعث شده بود كه او و ديگر مغان زمام قدرت را به دست گيرند پرده برگرفت ؛ و سپس ، پيش از آنكه او را دستگير كنند ، خود را با سر به خاك هلاك افكند 10 . دومين بناى تاريخى كه از نظر هنر معمارى جالبتر از ارگ عليشاهى است مسجد معروف به مسجد كبود تبريز است . اين نمونهء زيباى هنر اسلامى كه تاريخ بناى آن متعلق به نيمهء قرن پانزدهم ميلادى ( قرن نهم هجرى ) است اكنون يكباره روى به ويرانى نهاده است اما ديوارها و طاقهاى شكسته‌اش هنوز داراى خطوط متناسب و زيبا و پوشيده از كاشيهايى به رنگ آبى سير است كه با رگه‌هاى زرد و عنابى و سفيد و سياه به صورت نقوش و طرحهاى زيباى اسليمى تزيين شده است . جاى خشنودى است كه باستانشناس و هنرمند فرانسوى ، تكسيه « 1 » ، در حدود سه ربع قرن پيش از اين از پاره‌اى از زيباييهاى اين مسجد كه رو به تباهى نهاده بود ، كپيه‌هايى برداشت و آنها را نشر كرد ؛ و محقق جوان آلمانى ، زاره « 2 » ، نيز با برداشتن عكسهاى زيبا و تهيهء گراورهاى رنگين دين خود را نسبت به حفظ قسمت بيشترى از زيباييهاى مسجد كبود ادا كرد - زيرا محتمل است كه پيش از يكصد سال ديگر اين بنا به كلى ويران گردد 11 . دربارهء ديگر بناهاى شهر همين بس است كه به ذكر مختصرى دربارهء آنها بپردازيم . مىگويند كه در تبريز سيصد و هيجده مسجد وجود دارد كه هيچ يك طرف نسبت با مسجد كبود نيست . در اين شهر مزار هشت امامزاده يعنى پيروان حضرت رسول و دامادش على ( ع ) باقى است ؛ علاوه بر اينكه مىگويند بعضى « اصحاب رسول » در كوه سهند مدفونند 12 . اين مطالب مؤيد لقب پرافتخار « قبة الاسلام » است كه تبريز حتى شش قرن پيش از اين داشته است 13 . مردم اين شهر چنان در مسلمانى تعصب دارند كه چنان كه شنيدم معمولا وجود جهودان را در تبريز برنمىتابند . قديمترين قسمت شهر « قلعه » نام دارد اگرچه در واقع ديوارهاى آن از ميان رفته است ، و قسمت اعظم خندقها را پر كرده و بر روى آنها بنا ساخته‌اند . در قسمت

--> ( 1 ) . Texier ( 1802 - 1871 ) ، معمار و باستانشناس فرانسوى كه سفرهاى متعددى به خاورميانه كرده و از جمله آثارش كتاب « توصيف ارمنستان ، ايران ، و غيره » است . م ( 2 ) . Friedrich Sarre ( 1865 - 1945 ) ، خاورشناس آلمانى كه در صنايع اسلامى تحقيقات فراوان كرده و در سال 1313 ه . ش براى شركت در كنگره‌ى جشن هزارمين سال ولادت فردوسى به ايران آمده و نايب رئيس اول كنگره بوده است . از جملهء آثار او كتاب « صنايع ساختمانى ايران » است . م